Azerbaycan Kültür Derneği
Kuruluşu
Mehmet Emin RESULZADE, Azerbaycan Milli Merkezi Başkanı olarak II. Dünya
Savaşı yıllarında Avrupa'nin çeşitli ülkelerinde çalışmalarda bulundu.
Bu yıllarda uzun bir süre Türkiye'nin Romanya Büyükelçisi, yakın
arkadaşı Hamdullah Süphi TANRIÖVER'in konuğu olarak Bükreş'te kaldı.
Sovyetler birliğinin Romanya'yı işgali üzerine İsviçre'ye geçen
RESULZADE, savaşın sona ermesinin ardından Türkiye'ye dönerek Ankara'ya
yerleşti. Türkiye'de ve dünyanın çeşitli ülkelerinde yaşayan dava
arkadaşlarıyla temaslarını sıklaştırdı. Savaşin, Almanya'nın
mağlubiyetiyle sonuçlanması, vatanlarının işgali sona erecek ümidiyle
Ruslara karşı Almanya saflarında çarpışan Rusya esiri Türk Halklarına
mensup askerlerden Rusya'ya iade edilmekten kurtulanlar, Türkiye'ye
gelerek muhacerete katıldılar. RESULZADE yeni katılanlarla birlikte
devam ettirdiği mücadelede taktik gerçekleştirerek kültürel çalışmaları
ön plana çıkardı. Azerbaycan muhacereti "Türklük Ideali"ne gönül vermiş
Türkiye'den ülküdaşların da katılımı ile Demokratik ülkelerle Sovyet
Rusyası'nın savaşta sağlanan işbirliğinin yarattığıi balayı siyasetinin
sona ereceğini tespit ederek bundan sonra siyasi mücadelenin kültürel
mücadele ile birlikte yürütülmesi amacıyla kararlar aldi.
RESULZADE, Türkiye’de çok partili hayata geçilmesinin yarattığı
şartlardan da yararlanarak Ankara'da bir dernek kurulması suretiyle
kültürel faaliyetlerin başlatılmasını arkadaşlarına telkin etti.
Hazırlık çalışmalarının kısa sürede tamamlanmasının ardından
"Azerbaycan Kültür Derneği"
Dr. Hamit ATAMAN, Dr.Aziz ALPAUT ve Mehmet ALTUNBAY tarafından 1 Şubat
1949 tarihinde Ankara'da çalışmalarına başladı.
Kurucuların ve yöneticilerin üstün gayretleri, Türkiye'yi kendilerine
ikinci vatan seçen Azerbaycanlılar, Türk Dünyasına gönül vermiş
Üniversite öğrencileri ve vatandaşlarımızın oluşturduğu üyelerle kısa
bir sürede İlk Kurultayını gerçekleştirdi.
Azerbaycan Kültür Derneği'nde Başkanlığa Dr. Hamit ATAMAN, Başkan
Yardımcılığına Dr. Aziz ALPAUT, Genel Sekreterliğe Feyzi AKÜZÜM, Muhasip
Üyeliğe Enver ROMAN, üyeliğe ise Mehmet ALTUNBAY seçilmiştir.
Azerbaycan Kültür Derneği, kısa zamanda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarının
himayesinde tüzel kişiliği ile Azerbaycan Türklerinin bir ocağına
dönüşmüş, yurt dışına çıkarak muhacirlik talihsizliğini yaşayanların
sesi olmuştur. Görüşlerin ifade edildiği, yok edilmek istenen bir tarih
ve kültürün korunup yaşatıldığı, işgale uğramış ülke halkına manevi
şemsiye olma görevini üstlendi. Dernek merkezinde gerçekleştirilen ve
problemlerinin müzakere edildiği Cumartesi toplantılarının yanı sıra,
kültür ve geleneklerin sergilendiği faaliyetler ve seri konferanslar
sunuldu.
Azerbaycan Kültür Derneği’nce yapılan toplantılar ve gerçekleştirilen
konferansların yanı sıra dernek faaliyetlerine kalıcı bir boyut
kazandırmak ve faaliyetleri kamu oyuna iletmek amacıyla 01 Nisan 1952
tarihinde "AZERBAYCAN TÜRK KÜLTÜR DERGİSİ'nin ilk sayısı okuyucuları ile
buluşturdu. Dr. Ahmet YAŞAT'ın redaktörlüğünde yayımlanmaya başlayan
derginin ilk sayısından itibaren Azerbaycan Türklerinin kültürü,
edebiyatı, sanatı, sosyal hayat, problemleri ve Azerbaycan halkının
esaretinden Türkiye'deki kardeşlerinin haberdar edilmesini amaçlayan
haber ve makaleler geniş kitlelere ulaştırıldı. Azerbaycan Türk Kültür
Dergisi 1952 yılından itibaren uzun süre aylik, 1990 yılına kadar 3
aylık, aynı tarihten itibaren iki aylik olmak üzere aralıksız olarak çok
renkli baskı yöntemiyle yayınlanmaktadir.
Azerbaycan Kültür Derneği kuruluş amacına uygun olarak bütün faaliyet
döneminde yalnız Azerbaycan Türklerinin sorunlarını gündeme getirme ve
çözümü ile ilgili çabalarla yetinmemiş, aynı zamanda bütün Dünya
Türklerinin güncel sorunları ile ilgili çalışmalarda da bulunmuştur.
Bulgaristan Türklerinin maruz kaldığı vahşet, Irak Türklerinin maruz
kaldığı katliamlar, Kırım Türklerinin vatana dönme mücadeleleri ve
Türkistan Türklerinin bağımsızlık mücadelesi de Azerbaycan Kültür
Derneği'nin gündeminde değişmeyen konular olarak yer almıştır.
Derneğimiz, Azerbaycan Cumhuriyeti ile ilişkilerini 1988 yılından
itibaren çok yönlü olarak bu ilişkileri sürekli geliştirmek suretiyle
Türkiye ile Azerbaycan arasında ilişkilerin kurulması yönünde ciddi
girişimlerde bulunmuştur. Bu amaçla, 1991 yılından itibaren başlattığı
kültürel ilişkileri Azerbaycan'da Azerbaycan Halk Cephesi'nin yanı sıra,
Azerbaycan İlimler Akademisi, Azerbaycan Yazarlar Birliği, Azerbaycan
Gazeteciler Birliği v.b. pek çok kuruluş ve üniversiteler ile yakın
ilişki ve işbirliği sağlanmıştır.
Azerbaycan Kültür Derneği, Bursa, İzmit, Antalya, Söke, İzmir gibi
şehirlerimizde yoğun bulunan hemşehrilerimizin isteği doğrultusunda
dernek şubeleri açarak kültür hayatına katkıda bulunmaktadır.
Azerbaycan
Kültür Derneği yöneticileri 1991 yılı boyunca Azerbaycan'da siyasi
sahada yaşanan sorunlarla da yakından ilgilenmiş, ülkede yaşanan yönetim
buhranlarının ortadan kaldırılması istikametinde önemli görevler ve
arabuluculuklar üstlenmiştir. Büyük bir sorumluluk örneği sergilenerek
Azerbaycan’dan 50 öğrenci Türkiye'deki çeşitli üniversitelere
yerleştirilerek onların bir çok konuda sıkıntılarına çözüm bulunmuştur.
Bu dönemde Devlet başkanı olarak Türkiye’yi ziyaret eden Cumhurbaşkanı
merhum Elçibey Azerbaycan Kültür Derneğini de ziyaret etmiş askeri ve
sivil öğrencilerle dernek merkezinde görüşmeler yapmıştır.O arada
derneğin Şeref Defterine de aşağıdaki şekilde duygularını kaydetmiştir.
“TÜRK AZADLIG HEREKATININ MERKEZI GÖZEL ANKARA’DA AZERBAYCAN İSTİKLAL
ÜLKÜSÜNÜ GORUYUP BU GÜNE GETIRMİŞ BU MÜGEDDES OCAĞI, MEHMET EMIN
RESULZADE OCAĞINI ZİYARETTEN HOŞBEHT OLDUM. TANRI BU OCAĞI SAKLAYANLARI
DA HOŞBEHT ETSİN“
Ebülfez
ELÇİBEY'in Devlet Başkanı seçilmesiyle daha bir işlerlik kazanmış ve bu
dönemden itibaren derneğimiz beklenenin çok üstünde bir performans
sergileyerek Azerbaycan'da demokratik, laik, insan haklarına saygılı,
hukukun üstünlüğünü ön planda tutan bir devletin kurulması yönündeki
çalışmalarda aktif olarak iştirak etmiştir. Azerbaycan Devlet Başkanı
Ebülfez ELÇİBEY, Azerbaycan Kültür Derneği Genel Başkanı Cemil ÜNAL ile
Dernek Üyesi Emekli General Yaşar DEMİRBULAK'ı Azerbaycan'da, kurulan
hükümette kendilerine yardımcı olmaları için Türkiye Cumhuriyeti
yetkililerinden talep etmiş , bu amaçla da Cemil ÜNAL Toprak Reformu
Bakanı olarak Elçibey kabinesinde görev almıştır.
Azerbaycan Kültür Derneği, sosyal ve kültürel alanda Azerbaycan
Cumhuriyeti'nin tarihi ve önemli günleri, edebiyat, sanat, bilim ve
siyaset dünyasının önemli şahsiyetlerini ve önemli tarihi günleri anma
toplantılarını gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla geleneksel olarak yapılan
28 Mayıs’lar Hürriyet ve Istiklal günü olarak balolar, konferanslar ve
paneller ile kutlanmıştır. Bu toplantı ve etkinliklere Azerbaycan’dan
üst düzeyde konuklar ve sanatçılar da davet edilmişlerdir.
Derneğimiz kültürel faaliyetleri çerçevesinde Çankaya ilçesinde açılan
ve eğitimine 1993 yılında başlayan Mehmet Emin RESULZADE Anadolu Lisesi
ile yakından ilgilenmiş , okul bünyesinde Mehmet Emin RESULZADE adına
bir kütüphanenin tefrişi yapılarak bin kadar kitapla birlikte armağan
edilmiştir.
Azerbaycan Kültür Derneği,
Bakanlar Kurulunun 18.04.1994 TARIH VE 94-5786 sayılı kararıyla Kamu
Yararına Çalışan Dernekler statüsüne alınmıştır.
Qaynaq :
http://www.azerbaycankulder.org/dh.html
